Қазіргі таңда отандық газды (пропан, бутан және т.б.) пайдалану мәселесі жиі көтеріледі, өйткені оны қолдану күнделікті өмірде, технологияда және т.б. кең таралған.
Осыған байланысты тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін түрлі қызметтер биік, көп қабатты ғимараттарда газ баллондарын пайдалануға тыйым салу бойынша түсіндірме жұмыстарын жүргізеді.
Апаттық-құтқару қызметтерінің қызметкерлері тұрғын-үй коммуналдық-шаруашылық өкілдерімен бірігіп, көп қабатты үйлердің тұрғындарына, өрттің қысқаша сипаттамалары, тұрғын үй жағдайындағы апаттар, күнделікті тұрмыстағы өрт қауіпсіздігі шаралары, үй шаруашылықтарындағы газ жабдықтарын пайдалану туралы жиналыстар жиі өткізіледі.
Халық арасында алдын-алу іс-шаралары барысында «Күнделікті өмірде өрт қауіпсіздігі», «Газбен жұмыс істеудің қауіпсіздік шаралары», «Өрт қауіпсіздігі» тақырыптарына парақшалар таратылып, өрттің алдын-алу мақсатында, балаларға профилактикалық сабақтар, сұхбаттар, бейнематериалдар көрсетіледі.
Пропан сияқты газмен улану зардаптары адамдар үшін қауіпті.Адамдар жұмыста және үй жағдай тұрмысында уланып қалуы мүмкін.Бұған жол бермеу үшін, сақтық шараларын сақтау және пропанды қатаң түрде мақсатына сай пайдалану керек.
Пропанды қолдану
Пропан жоғары жылыту, пайдалануы, тасымалдау және сақтау үшін қолайлы. Жану барысында жанама өнімдер шығарылмайды. Өнеркәсіпте және күнделікті өмірде кеңінен қолданылады.
Автокөлікте. ПБ-пропан автокөлігі мен PBA қоспасы - пропан-бутен автокөлігі автомобиль отыны ретінде қолданылады. Пропан бірнеше көрсеткіші бойынша бензиннен жоғары: ол арзан, экологиялық таза, бөлшектердің тозуын азайтады, металл коррозиясын болдырмайды, жазда қуат блогының қызып кетуіне жол бермейді. Газ жабдықтарын орнату үшін машинадағы құрылымдық өзгерістер талап етілмейді.
Күнделікті өмірде пропан жеке үйлерді жылытуға, орталық су құбыры мен газ құбырынан алыста орналасқан жерлерде ыстық суды қамтамасыз етеді. Сондай-ақ күнделікті өмірде сұйылтылған пропан, туристік пештерде, газ тоңазытқыштарында, сорғышпен жұмыс істейтін көптеген құрылғыларда бар.Олар негізінен электр желісіне қол жетпейтін жерлерде: туристік серуендерде , яхталарда, автокөліктерде пайдаланылады.
Өнеркәсіп саласында. Өнеркәсіпте пропанды пайдалану әртүрлі.
Пропанның уландырылуы қайда және қалай болады?
Пропан - жанғыш газ. Табиғатта оның таза формасы жоқ, бірақ табиғи газдардың құрамына кіреді немесе мұнай өңдеудің қосымша өнімі болып табылады. Пропан - мөлдір, иіссіз газ, оның құрамына газдың ағып кетуін білетін иіспен қосымша заттар қосылады.
Өндірісте пропанмен улану. Үлкен өнеркәсіптік кәсіпорындарда газды улану өте сирек кездеседі, өйткені пропан өндірілген немесе қолданылатын барлық кәсіпорындарда ауаның ластануын бақылауға арналған датчиктер орнатылған.Жоғары концентрациясы бар бөлмелерде, жеке қорғаныс жабдығы (газ маскасы) және ұшқын туғызбайтын арнайы қорытпа құралдары пайдаланылады.
Үйде пропанмен улануы.
Үйде пропанмен улануға болады, егер сіз қауіпсіздік шараларын сақтанбасаңыз немесе газды басқа мақсаттарда қолдансаңыз:жөндеу жұмыстары - газдың ағып кетуіне күдігіңіз болған жағдайда, мамандарға қоңырау шалу керек, төтенше жағдайды болдырмау жағдайында, тек улануды ғана емес, сондай-ақ, газдың тұтануы мен боллондардың жарылысы туындауы мүмкін;
• шығарылған газдар - қозғалтқыш жұмыс істеп тұрған кезде шығатын газдардан жиналады. Олар бензинге қарағанда улылығы аз, бірақ жабық бөлмеде ұзақ уақыт болған жағдайда уланудың туындауына әкеліп соғады;
• токсикомания - көптеген токсикомандар кішкентай тұрмыстық бөтелкелерден пропан буларын жұту арқылы тыныс алады.Бұл өте қауіпті әрекет - улану бірден болуы мүмкін, немесе токсиндер жинау бірте-бірте денені бұзады;
• Соңғы уақытта бұзылыстағы техниканы пайдалану кеңінен таралып бара жатыр - туристік жылытқыштар, плиталар және басқа да құрылғылар.Істен шыққан жабдық немесе оны басқа мақсаттарда пайдалану (жабық кеңістікте шатырдың газды примусымен жылыту) газ буларының ұлғаюын қамтамасыз етеді.Кейбір туристер үшін, бұл тек бас ауыруы болса, ал басқалар үшін елеулі улануға әкеліп соғады.
Пропанның улану дәрежесі мен белгілері
Пропан улануының белгілері кез келген газдың улануына тән - бас айналуы, бас ауруы, тахикардия, жүректің аймағында ауырсыну, тыныс алу қиындықтары.Дәрігерлер симптомдары бойынша, уланудың ауырлығын анықтайды.
Жеңіл улану.Науқаста бас айналу, жеңіл бұлшықет әлсіздігі және ұйқышылдық болады.Кейіннен аллергиялық көріністер, көздің қызаруы және жастануы түрінде байқалады. Кеудедегі ауырсыну байқалып, тыныс алу қиындайды.
Орташа улану дәрежесі, жеңіл улану кезіндегі барлық белгілермен тахикардия пайда болуымен сипатталады, (пульс 150-ден артық), қозғалыстарды үйлестіру жоғалады. Құрысулар пайда болады, жүрек жетіспеушілігі күрт дамиды.
Ауыр улану сананың жоғалуына, мәжбүрлі зәр шығару негізіне қарай түйіндеме қойылады. Терісі бозғылттанып көгереді, тырысулар күшейіп, тынысы беткейлі болады. Улану организмнің бүкіл аумағына өтеді.
Газдың концентрациясы жоғары болған кезде 2 немесе 3 тыныс алудан кейін уланудың жедел нысаны пайда болады.
Сананың жоғалуы мен тұншығу бірден көрінеді. Адамның өліміне әкеліп соғады. Біртіндеп (токсикомандар) немесе қасақана (өлтіру мақсатында) организмнің улану келесі белгілермен анықталады:
• үнемі пайда болатын бас ауруы;
• жүрек айнуы және құсу;
• тітіркендіргіштігі жоғары;
• дәрменсіздік пен нервоздік;
• кеуде ауырсынуы;
• тыныстың тарылуы ;
• құлақта шудың естілуі;
• галлюцинация;
Пропан улануында алғашқы көмек
Пропан улану белгілері бар адамды тапсаңыз, оған алғашқы көмек көрсетіңіз. Науқас естүссіз болады. Науқасты қысылған киімдерден босатып, егер мүмкін болса, кеуде қуысын, мойынды, қолды және аяқты босатыңыз. Қан айналымынның ағынын жақсарту үшін, қолды, аяқты жұмсақ уқалауға болады. Егер адам дем алмаса, жасанды тыныс алу жүзеге асырылады.
Науқастың есі болған жағдайда. Таза ауаға шығарып, жантайтып қырынан жатқызыңыз. Көп сүйықтық (құсу болмаған кезде) беріңіз. Қатты киімнен арылуға көмектесіңіз. Тоңған кезде жылыту үшін көрпемен жылытамыз.
Бұл маңызды! Жедел жәрдем шақырыңыз. Сіздің көзқарасыңыздағы кішігірім улану, қайтымсыз процестерді тудыруы мүмкін.
Пропанмен улануын емдеу
Ауруханада уланған науқасқа қажетінше оттегіге қосылады және жүрек-қан тамырлары препараттармен, қабынуға қарсы және ауырсынуды басатын дәрі-дәрмектер тағайындалады.Әрбір науқасқа улану дәрежесіне және жағдайдың ауырлығына байланысты жеке емдеу курсы беріледі. Ауруханада пациент пропанның улану симптомдары жоғалмайынша қалады. Стационарлық емделуден кейін науқастарға оңалту шаралары мен үнемі медициналық тексеру жүргізіледі. Газбен улану барлық адам ағзаларына және жүйелеріне теріс әсер етеді және ол тез арада анықталмайды. Сондықтан пропанмен уланған науқастар үш жыл ішінде медициналық бақылауда болады.
Пропан өмірді жақсы және қауіпсіз етеді, бірақ ол елеулі улану мен тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Пропанмен жұмыс істегенде маңыздысы: нұсқаулықты мұқият қадағалау және оны нақты іске асыру, газ улану көрінісімен мен белгілерін білу, алғашқы көмек көрсету мүмкіндігін шеберлеу.
 
ҚР ІІМ ТЖК «АМО» ММ
Нұр-Сұлтан филиалы басшысының орынбасары
Әубәкіров Ж. А.