Күйік – жоғарғы температурадан туындаған немесе химикалық заттардың әсерінен туындаған дене тіндерінің зақымдануын айтамыз.
Күйіктің түрлері:
Күйікті бірнеше типке бөлуге болады: термиялық, химиялық, электрлік, радиациялық және аралас. Күйіп қалудың ең жиі кездесетің түрі - термиялық.
Олардың ауырлығына байланысты 4 дәрежелі күйік бар. Күйіктің дәрежесін анықтау үшін олардың қарапайым сипаттамасын есте сақтаңыз:
• I дәреже: ауырсыну, терінің қызаруы, ісіну.
• II дәреже: күлдіреп ісу пайда болады.
• ІІІ дәреже: күлдіреп іскен жер жарылып күйген жерде ашық жара болады.
• IV дәреже: сезімталдық жоғалғанда.
Ыңғайлы болу үшін күйген жердің аймағын алақанмен өлшеуге болады. Бір алақан дене бетінің бір пайызына тең.
Күйген кездегі әрекеттер:
Маңызды! Дәрігерге қоңырау шалыңыз, егер:
• III және IV дәрежелі күйікте;
• денеге 5% -дан астам зиян келтірілген кезде;
• бетінің, кеуде аймағының, бөкселердің, екі аяқтың және тыныс алу жолдарының термиялық күйіктері;
• Есін жоғалтқан кезде және бірден бозару кезінде;
• балалар мен қарт адамдарда қатты күйік;
• егер ауырсыну тым күшті болса және анальгетиктерді қабылдағаннан кейін тоқтамаса.
Сіз өзіңіз не істей аласыз?
Химиялық күйік (қышқыл, сілтілік):
• химиялық зат тиген киімді және әшекейлерді шешіп тастаңыз;
• Күйген жерді ағын су астында кем дегенде 20 минут ұстаныз.
• Қышқылмен өртенгенде зақымдалған аймақты сабынды сумен немесе содамен (2,5 стакан су үшін шай қасық сода) жуыңыз. Сілті жағылған кезде - лимон қышқылының немесе сірке суының әлсіз ерітіндісін қолдануға болады.
• Ауырсынуды азайту үшін күйген аймаққа суық, дымқыл шүберекті қойыныз;
• Содан кейін стерильді таңғыш салыныз.
Назар аударыңыз! Қалдықтарды тампонмен немесе шүберекпен жууға болмайды. Сонымен, сіз оларды теріге тағы да қатты сіңіресіз.
Егер көзіңіз зақымданса:
• Дәрігерге дереу қоңырау шалыңыз. Көзді сақтап қалу қаншалықты тез алғашқы көмек көрсетуге, сондай-ақ зақымданудың ауырлығына, заттың химиялық құрамына, оның дозасына байланысты;
• тез арада уақыт жоғалтпай дереу көзді ағын суға жуыныз;
• Сілтілік заттармен күйгенде сүтті қолдануға болады;
• Жуғаннан кейін құрғақ таза таңғыз салыныз;
• құрамы жазылған химиялық заттың бөтелкесін немесе қорабын ауруханаға өзінізбен бірге алып барыныз.
Егер асқазан мен өнеш күйген болса: симптомдары ауыз қуысында және ішкі органдарда қатты ауырсыну болады. Егер сонымен қатар кенірдек күйсе зақымданушы тұншығып қалуы мүмкін. Қан құсу басталуы мүмкін. Мүмкіндігінше тезірек дәрігерге қоңырау шалу және химиялық заттардың әсерін бейтараптандыру маңызды.
• Сілтілігімен күйдірілгенде асқазанды сірке қышқылының әлсіз ерітіндісімен шайуға болады.
• Шикізатты толығымен алып тастау үшін көп мөлшерде су ерітіндісімен шайыңыз;
Зардап шеккен адамды мүмкіндігінше тезірек ауруханаға жеткізіңіз.
Өкінішке орай, химиялық күйіктер кезінде тіндердің жойылуы, күйік көзі жойылғаннан кейін де пайда болады. Бұл дегеніміз, алғашқы сағаттарда (әсіресе ауыр жағдайларда, күндер) күйіп кеткеннен кейін ауырлық дәрежесін нақты анықтау мүмкін емес. Дәрігер диагнозды 7-10 күн өткеннен кейін ғана қояды.
Термиялық күйік:
• зақымдаушы факторды дереу жойыңыз
• Дененің зардап шеккен аймағын салқындатыңыз. 1 және 2 дәрежесінде
суық ағын су астында 10-15 мин ұстау керек. Күйіктің 3 және 4 дәрежесінде: бірден таза таңғыш салып сосын барып салқын судың астында ұстау қажет.
• салқындағаннан кейін күйік аймағын калий перманганатының әлсіз ерітіндісімен емдеңіз, содан кейін арнайы креммен немесе аэрозольмен («Алазол» немесе «Пантенол») майды жағыңыз;
Қажет болған жағдайда анальгетиктерді қабылдайды;
• Келесі күндерде инфекция түспегеніне көз жеткізу қажет.
Қолдануға болмайды:
• кез-келген майды, кілегейді күйген жерге қолдануға болмайды.
• күлдіреп іскен жерді тесуге және кесуге болмайды;
• кепкен киімдерді жыртып алуға болмайды;
• картопты немесе картоп қалдығын күйген жерге басуға болмайды.
Бірінші минуттан кейін жоғары температураға байланысты барлық күйіктер стерильді болады. Жоғарыда аталған барлық құралдарды қолдану тек инфекцияны тудыруы мүмкін.
Күн сәулесінің күйігі:
Бұл бірінші және екінші дәрежелі термиялық күйікке жатады. Бірнеше күн ішінде, әдетте, өзінен-өзі өтетініне қарамастан, жәбірленушінің жағдайын жеңілдетудің бірнеше жолы бар.
Мысалы, сізде немесе сіздің балаңызда күннің күйіп қалуы байқалса:
• ыстық аймаққа ылғал компресс қолданыңыз, ол ауырсынуды жеңілдетеді және теріні тыныштандырады. Мүмкіндігінше, бөлме температурасында ванна қабылдаңыз (гелдерді, душ кремдерін және басқа да косметиканы пайдаланбайсыз). Тым болмаса дымқыл жабқышқа оранып алыңыз
• Ауырсынуды емдеуге арналған: көптеген анальгетиктер ауруды жеңілдетіп қана қоймай, қабынуға қарсы әсерге ие.
Маңызды! Есіңізде болсын, балаға аспирин беруге болмайды. Оның орнына сіз ацетаминофенді (Panadol, Tylenol) қолдануға болады. Алайда қабынуға қарсы қасиеттері жоқ екенін ескеріңіз.
• сусыздандыруды болдырмау үшін сұйықтықты көп ішіңіз: қабыну тері ылғалдың көп мөлшерін буландырады;
• Қиындықты жеңе алатын май жағыңыз. Әдетте ол алое вера, кортизон немесе гидрокортизон, пантенол және ауырсынуды қамтиды. (Егер үй алоэ өсіп жатса, оның табиғи шырынын пайдалануға болады). Май немесе кремді әдеттегідей сүртіп алмауға болмайды, бірақ саусақпен жайлап және жұмсақ жағыңыз. Терінің үстінде теріге тиіп кетпеу үшін, кішкене крем қалуы керек.
Күнге күйіп қалғанда, пантесол, пантенол, пантенол, афродерм, ампроизол, луан гель, кетоцин, бамипин сияқты арнайы заттар пайдалы.
Халық емдерінің бірі - салқындатылған айран, йогурт немесе қаймақ, ромашылық инфузия және күшті қара шай, салқындатылған жұмыртқаның ақ түсті.
Балаларға пантенол спрейі (сонымен қатар крем болуы мүмкін, бірақ ол теріге ауыр тигізетін болады), кототлан, драполен, алое гелімен де өңделеді.
Қолдануға болмайды:
- құрамында алкоголь бар және сілтілі заттарды қолдануға болмайды;
- күлдіреп іскен жерді тесуге болмайды.
- күйіктен соң қорғалмаған терімен күн астында бірнеше күн болуға тиым салынады.
 
ҚР ІІМ ТЖК «Апаттар медицина орталығы» ММ
Қарағанды облысы бойынша филиалының
ШМККБ-нің дәрігері
Құдайбергенов Е. Б.